Wielu spośród nas, szczególnie w okresie dzieciństwa, miało lub ma w domu któreś z tych drobnych i miłych zwierząt: dobrze wykarmioną świnkę morską, wątłą mysz laboratoryjną lub dizajnerskiego myszoskoczka. ;-) Jednak absolutnym liderem, najczęściej hodowanym i najszerzej znanym, jest chomik, którego kilka gatunków znaleźć można w domowych terrariach. Widzimy tu chomika Roborowskiego, dżungarskiego i najpospolitszego z nich: chomika syryjskiego. Za tą powszechną wiedzą o egzotycznych chomikach nie idzie niestety znajomość, a często nawet sama świadomość istnienia naszego rodzimego gatunku: chomika europejskiego ( Cricetus cricetus ). Fakt ten dziwi tym bardziej, że gryzoń ten jest bardzo efektownie ubarwiony, a jego intrygujący behawior zachęca do wielogodzinnych obserwacji.

Skąpany w porannej rosie.

Gryzoń ten, jeszcze w latach 70-tych ubiegłego stulecia, zasiedlał rozległe obszary nizinne południowej i środkowej części kraju, a szczególnie liczny był w południowo-wschodniej Polsce. Obecnie, po prawie 40-letnim okresie gwałtownego spadku liczebności, teren jaki zajmuje skurczył się aż o 75% Dzisiejsze, największe i zwarte populacje występują jedynie na Lubelszczyźnie i Wyżynie Małopolskiej, a pojedyncze stanowiska znaleźć możemy w regionach przyległych.

Chomik jest jednym z najciekawiej ubarwionych zwierząt spośród polskich ssaków. Krępej budowy ciało, z niedużymi i wystającymi uszami, porasta gęsta i krótka sierść, a zestawienie jej kolorów jest bardzo specyficzne, czyniąc go łatwym do rozpoznania. Większą cześć ciała, a mianowicie grzbiet i duża część głowy pokryta jest rudawym kolorem z brunatnymi elementami. Poza tym w okolicy pyszczka i stóp pojawia się kolor biały, a brzuch jest zupełnie czarny. Cecha ta jest absolutnie wyjątkowa wśród naszych ssaków, gdzie króluje zasada, że brzuch jest zawsze jaśniejszy od grzbietowej części ciała. Wspomnieć trzeba, że tak wygląda ubarwienie typowego osobnika, a jednak zdarzały się też obserwacje innych form kolorystycznych: jednolicie czarnych, czasem urozmaiconych białymi lub rudymi plamami. Przedwojenni badacze podawali również przypadki całkowicie białych chomików.

Lekko zaniepokojony.Widok od zaplecza wraz z niezbyt imponującym ogonem.

Bardzo istotnym elementem budowy ciała chomika, są duże i praktyczne torby policzkowe. To dzięki naciągniętej skórze policzków, chomik ten może przenosić naraz do 70 g pokarmu. Inne obserwacje wskazują, że „wynalazek” ten wykorzystywany jest także do przenoszenia młodych, a także nadymania się w sytuacjach konfliktowych i przez to wywierania na przeciwniku znacznie większego wrażenia.

Samica z wypchanymi torbami policzkowymi.

Opisywany gatunek chomika dorasta do sporych rozmiarów – nawet 30 cm długości, lecz większość z nich mieści się w granicach 18-28 cm, a waga zwykle waha się 300-600 gram. Przy czym parametry te zależą bardzo mocno od płci danego osobnika, jego wieku, a także pory roku w jakiej jest mierzony czy ważony. Regułą jest natomiast, że samice ustępują wielkością samcom.

Optymalnym środowiskiem życia chomika europejskiego są otwarte i dobrze nasłonecznione tereny nizinne z żyznymi glebami. Preferuje on tereny z mozaiką rolniczych upraw, łąk i nieużytków, ze zdecydowana dominacją pól uprawnych. Wśród nich z kolei wybiera najchętniej uprawy owsa, pszenicy, jęczmienia, ziemniaków i buraków.

Podczas silnego wiatru niechętnie wychodzi z nory, gdyż marnie widzi i musi polegać głównie na słuchu i węchu, a te zmysły podczas wichury zawodzą.

Większość swojego życia chomik spędza pod ziemią, a trzeba przyznać, że warunki stwarza sobie tam całkiem znośne i jego systemy nor należą do najbardziej skomplikowanych i zaawansowanych, spośród wszystkich polnych gryzoni zamieszkujących nasz kontynent.

Wyróżniamy tu dwa rodzaje nor: stałe i tymczasowe. Pierwszy typ, to ten podstawowy, w którym chomiki zamieszkują, rozmnażają się, wychowują młode i spędzają zimę. Nie mają one tego samego schematu budowy, a ich układ uzależniony jest od wielu czynników, np.: poziomu wody gruntowej, płci i wieku chomika, a także zagęszczenia populacji. Regułą jest jednak, że osobniki młodsze kopią znacznie prostsze i płytsze systemy nor, w przeciwieństwie na przykład do ciężarnych samic, tworzących skomplikowane i rozbudowane struktury.

Nora stała, rodzinna z charakterystycznym kopcem ziemi.

Nora stała ma jedno wejście biegnące pod nachyleniem, u którego wylotu znajduje się duży kopiec, wydobytej przy kopaniu ziemi. Poza tym nachylonym wejściem, w pobliżu znajduje się jeszcze kilka tuneli asekuracyjnych o pionowej orientacji, przy których nie znajdziemy już luźnej ziemi. Najbardziej rozbudowane nory mają po kilka komór mieszkalnych – najczęściej dwie, a od nich odchodzą, krótkie i ślepe korytarze, gdzie chomiki załatwiają swe potrzeby fizjologiczne. Dodatkowo, w tym systemie korytarzy, znajdziemy pomieszczenia wymoszczone trawą, zapełnione różnego rodzaju płodami rolnymi – pełniące rolę spiżarni.

Drugi typ nor – ochronny, o charakterze tymczasowym, jest zupełnie prosty w budowie i stanowi tylko miejsce chwilowego schronienia się, bądź też jest celem szybkiej ewakuacji w sytuacji zagrożenia.

Nora samotnego samca z wyraźnie zaznaczonym, wydeptanym „placem”.

Warto wiedzieć, że na czas zimowego snu, chomiki zatykają otwory swych korytarzy masywnym, swego rodzaju czopem, składającym się z wilgotnej ziemi zmieszanej z odchodami i resztkami roślin. Podobnie postępują chomiki w czasie dłużej trwającej, niesprzyjającej pogody, a także wtedy, gdy na świat przychodzą młode.    

Chomiki generalnie są zwierzętami o nocnym trybie życia, z dwoma szczytami aktywności, przypadającymi na godziny wieczorne i okolice świtu. Przy czym w miesiącach związanych z rozrodem, gryzonie te aktywne są przez całe 24 godziny. Za dnia chomiki nie zapuszczają się dalej, jak te kilkadziesiąt metrów od nory, a nocą długość ta wzrasta nawet dziesięciokrotnie. Regułą tu z kolei jest, że samce są bardziej aktywne i wyprawiają się na dłuższe wycieczki niż ich partnerki.

Podobnie jak suseł i wiele innych, drobnych gatunków ssaków, chomik europejski przesypia zimę – hibernuje. Po wspomnianym już sposobie solidnego zamknięcia wylotu nory, zwierzę to schodzi do najniżej położonej komory, gdzie spędzi najbliższe miesiące. Przygotowując się do tego krytycznego okresu, chomiki już dużo wcześniej gromadzą dwa rodzaje zapasów: tłuszczu – w swoim ciele oraz znacznie powiększają zasoby pokarmu roślinnego w swoich podziemnych spichlerzach.

Podczas snu zimowego, temperatura ciała chomików spada nawet o 30 stopni Celsjusza i jest związana mocno z temperaturą najbliższego otoczenia. Ponad to spada również ilość oddechów – nawet do kilku na minutę. W tych warunkach budzą się one raz na 2-3 dni, by coś niecoś przekąsić, a jedynie na początku i pod koniec snu zimowego ich pobudki zdarzają się codziennie. Mimo zgromadzenia pokaźnych zapasów, po tym sennym okresie, na wiosnę chomik jest zwykle lżejszy o 1/3 swej masy, kiedy to zaczynał swój zimowy sen.

Pora jednak kończyć te wywody  i cicho się wycofać, gdyż chomiki zajęły się już sobą …

 Dodam jeszcze tylko, że tak intymne sceny rozgrywają się zwykle w podziemnej części chomiczego świata. Widać nie były zbytnio skrępowane moją obecnością.  

Wystąpili: samica i dwa samce chomika europejskiego z populacji górnośląskiej.